Isparta'nın Tahtacı Türkmen Alevileri

Isparta'da yaşayan Tahtacı Türkmenler, Tekke, 1994 yılında Cedid, Kemer ve Temel Mahallelerinin birleşimiyle Turan Mahallesi'nde varlıklarını sürdürüyor. Orta Asya’dan başlayıp Oğuz kökenli Ağaçeri topluluklarına kadar uzanan bir köken hikâyesine sahiptir. Osmanlı döneminden itibaren “Tahtacılar” adıyla orman işçiliğiyle anılan bu topluluklar, özellikle Toroslar ve Akdeniz interior bölgelerinde yerleşmiş, Yanyatır gibi dede ocaklarına bağlı oymaklarla örgütlenmiştir. Tahtacılar, yer yer konargöçer yaşam tarzından yerleşik hayata geçerek yaşam felsefelerini günümüz şartlarında devam ettirmektedir.
Kültürlerinde doğa kutsallığı temel alınır; ağaç, su, dağ gibi doğal unsurlar hem mitolojik hem sembolik anlam taşır. Cem töreni, ikrar, görgü cemi gibi ritüeller bu toplulukta günümüzde de işleniyor. Samah adı verilen dönüşlü ritüelleri cemlerde görülürken, kadınlar ile erkekler birlikte ya da belirli ayrımlarla cem törenlerinde yer alabilir. Geçim ekonomisi büyük oranda orman işçiliğine dayanarak kereste, ağaç kesimi, marangozluk gibi alanlar geleneksel meslek sürdürülmüştür. Kesim yapılan orman alanlarına “mahta” adı verilir, bu alanlar hem üretim hem sosyal örgütlenme açısından merkezi yer tutar. Dede ocakları topluluğun manevi rehberliğini üstlenir, toplumsal ilişkilerin düzenlenmesinde ve inanç pratiğinde önemli rol oynayarak topluluğun ilerleyişinde ışık tutuyor.
Isparta Turan Mahallesi’nde yaşayan Tahtacı bireylerden Aşık İsmail olarak da bilinen İsmail Aşık, topluluğun kimliğini özetleyerek; “Tahtacı Türkmenler’in ormandaki kesit alanlarına mahta derler. Biz bir ağacı keseceğimiz zaman ondan niyaz yani rıza alırız. Onun yerine 2 fidan daha dikeriz. Geliştirdiğimiz becerilerimize sıkı sıkı tutunmak da zorundaydık. Çünkü geçmiş yaşantımızda inancımızdan ve yaşam tarzımızdan dolayı ötekileştirilirdik. Tahtacılar ve Kürtler iyi anlaşır, çünkü toplumdan ayrı düşersiniz. 400 yıldan daha geçmiştir. Dedem İran Horasan’dan geldi; biz Yanyatır Ocağı’na bağlıyız. Biz Ağaçeri Oğuzları’ndanız. Gaziantep’ten başlayarak Türkiye’ye geldik, sonra Adana üzerinden sahile geçip İzmir Narlıdere’ye yerleştik. Narlıdere bizim dede ocağımız oldu. Türkiye’de Tahtacı Türkmen Derneği’nin kurucu üyelerindeyim. Isparta Turan Mahallesi’nde de topluluğumuz yaşamaktadır. Bizde eşimiz eşitimizdir. Yürürken 1 adım gerimizde değildir. Hep birlik beraberlikle yaşanmıştır. Dış korkudan dolayı evlerde de birkaç aile yaşanmıştır” dedi.